بازم زبون خلچی

خلج‏ها طائفه‌ای باشند از صحرانشینان و ترکان.[۱]

خلج به گروهی از مردم و دسته‌ای از ترکها اطلاق می‌شود.[۲]

 نشانه‌های تاریخی نشان می‌دهد که خلج‌ها به احتمال زیاد در اصل مردمی آریایی‌نژاد و گروهی از سکاها بوده‌اند که در آسیای میانه ترک‌زبان شده‌اند.[۳]

محمود کاشغری در دیوان لغات‌الترک (که در اواسط قرن پنجم هجری تألیف شده) در شرح لغت ترکمان، خلجها را از اقوام اوغوز ساکن‌ اویغورستان (سین‌کیانگ فعلی) می‌داند و با اشاره‌ به‌ جدایی خلجها از سایر ترکمانان آنان‌ را دو قبیله از بیست‌وچهار طایفه ترکمن دانسته است؛ جز آنکه دو قبیله از خلج از ایشان ممتاز شدند به برخی چیزها؛ لذا آن دو قبیله در عداد ایشان شمرده نمی‌شوند.[۴]

بسیاری از خلجها در حمله یعقوب صفاری به افغانستان قتل عام شدند؛ ولی در دولت سامانیان و غزنویان این تیره از ترکان وارد اردو شدند.[۵]

غوریان در لشکرکشی‌های خود ازافراد قبیله خلج بهره می‌گرفتند وسلطان غیاث الدین محمود موفق شد درسال ۶۰۲ه/۱۲۰۶م با مساعدت خلجها در فیروزکوه قدرت را به دست آورد.[۶]

محل سکونت

خلج نام قبیله ترک و اسم ترکی آن (Qalac) قلچ است. این قبیله از قرن چهارم در جنوب افغانستان بین سیستان و هند ساکن بوده‌اند.[۷]

 ابن خردادبه آنها را در شمار قبایل ترک استپهای آسیای میانه آورده‌است. به گفته او منزلگاههای زمستانی آنها در آن سوی سیردریا در ناحیه تلاس در مجاورت زمینهای قرلق واقع بوده‌است.[۸]

 قرلق، قرلغان، قرلغ و قرلیغ همه اشکال مختلف یک کلمه‌اند و آن قبیله‌ای بوده‌است از اتراک در شمال و شمال شرقی ماوراءالنهر معروف به حسن صورت و طول قامت و تناسب خلقت. [۹]

همچنین آنها در این سوی جیحون در سواحل جنوبی و غربی آن زندگی می‌کرده‌اند. [۱۰]

ابن‌اثیر در مورد مرگ یعقوب لیث (۲۶۵هجری/۸۷۹ میلادی)آورده‌است که امیر صفاری در جریان فتوحاتش در شرق افغانستان به زنبیل یا حاکم محلی در زمین داور حمله کرده و خلج‏ها (الخلخیه) و مردم زابلستان را تحت انقیاد در آورده بود. [۱۱]

این مطلب را تاریخ سیستان با ذکر پیکارهای یعقوب علیه خلجها و ترکان تأیید می‌کند.

گروههای موسوم به خلجی اکنون در افغانستان زیست می‌کنند که به ترکی کهن خلجی سخن می‌گویند. در منابع اسلامی موطن ترکان ساکن حد فاصل سیستان تا هندوستان وتخارستان وافعانستان جنوبی خلجستان کبیر نامیده شده‌است. ابوالغازی بهادر کتاب شجره تراکمه به روایت ابوالفضل بیهقی سلطان محمود در حمله به هندوستان بسیاری از خلجها را در اردوی خود از حوالی خراسان به هندوستان برد و آنان را با غوریان متحد ساخت و شماری از آنان را در بنگال ساکن کرد. [۱۲]

خلج نام طایفه‌ای است معروف و در آن موقع در ناحیه زمین داور سکنی داشته‌اند.[۱۳]

در برخی از کتب تاریخی مانند ظفرنامه شرف‌الدین یزدی[۱۴] و تاریخ گیتی‌گشا[۱۵] از پراگندگی خلجها در اطراف ساوه، قم و کاشان سخن رفته‌است. زین‌العابدین شیروانی از پراکندگی خلجها در ایالت فارس، عراق عجم، خراسان، کابل و توران (آسیای میانه) سخن گفته‌است. [۱۶] اصطخری نیز مکان خلجها را زمین داور وآنها را مهاجران قدیمی به این منطقه دانسته‌ و گفته‌است که آنها گله‌دار بودند و نیز آداب و رسوم ترکی، وضعیت ظاهری و زبان خود را حفظ کرده بودند.[۱۷] صاحب فارسنامه ناصری از پراکندگی آنان در میان قشقاییان خبر داده‌ و از دو خان‌نشین خلجستان به سرپرستی حاج‌علیقلی‌بیگ و میرزاقاسم‌بیک صحبت کرده‌است. [۱۸] حدودالعالم خلج را رعایای گله‌دار منطقه غزنه - البته به صورت گروههای متفرق در بلخ و تخارستان و بخشهایی از بست - به شمار آورده‌است. [۱۹]

محل عمده سکونت خلجها در غرب ایران است که هنوز هم تحت نام «خلجستان» شناخته می‌شود. خلجستان از بخشهای شهر قم است که از شمال به جعفرآباد و از خاور و جنوب به حومه قم از جنوب باختری به شهرستان آشتیان و از باختر به شهرستان تفرش محدود می‌گردد. جمعیت بخش خلجستان بر اساس سرشماری سال ۱۳۷۰ برابر است با ۱۴۲۸۸ نفر. [۲۰]۷۲ منطقه‌ای کوهستانی که در جنوب غربی تهران در مسیر همدان و در غرب ساوه واقع شده‌است و قسمت عمده شهرستانهای اراک و ساوه در استان یا ایالت مرکزی را در بر می‌گیرد. نه تنها در این منطقه بلکه در نواحی مجاور واقع در ایالت بختیاری از مناطق زاگرس مرکزی روستاهایی با نامهایی مانند خلج, خلج‌آباد و غیره مشاهده می‌شود که حاکی از منزلگاههای قدیمی‌تر اعضای قبیله خلج است.[۲۱] مطالعاتی که‌از منابع بعد از اسلام به‌ عمل آمده، نشان می‌دهد که خلجها در سده‌های‌ نخستین‌اسلام در سه منطقه می‌زیسته‌اند:

۱) بلاساغون (سویاب قدیم) پایتخت ترکستان در کرانه راست رود چو و شمال‌غربی‌ ایسی‌گول (بیشکک امروزی)

۲) پنجیکت

۳) بین دو رود آمودریا و سند

در نیمهٔ قرن‌ هفتم‌ میلادی دسته‌ای از اقوام خلج و اوغوز در سیستان و کابل ساکن شدند و گروهی‌ از آنان در قرن هشتم میلادی در هندوستان سلسلهٔ ترک شاهی را تأسیس نمودند که بروی سکه‌های‌آن‌ها به‌ رسم سایر قبایل ترک روی تاج پادشاه شکل‌ گرگ ترسیم شده بود. البته خلج‌ها بعد از اسلام نیز در هندوستان حکومتی‌ به نام «سلسلهٔ خلجیان‌» تشکیل داده‌اند.

اقوام خلج، در زمان غزنویان علیه سلطان مسعود غزنوی قیام کردند، و در پیروزی‌

/ 3 نظر / 18 بازدید
هدیه لو

خلجها از نژاد المانی مگر نیستند ؟

علي اصغرجمراسي

سال نوشما مبارك از ملاحظه عكسهاي قديمي بسيار لذت بردم دستت درد نكند به اميد ديدار. اللرين هاغروماتا خئركؤرگين

mehdi

almanha az nejad khalaj hastan:)-976