قالب وبلاگ

هاست لينوكس

مرجع راهنمای وبلاگ نویسان

سفارش طراحی اختصاصی قالب وب سايت و قالب وبلاگ

طراحي وب

شارژ ایرانسل

فال حافظ

هر وبلاگی به جز این وبلاگی که از امشب تعطیل شد مورد تائید من نیست .چنانچه از این نام در جایی استفاده شده باشد پیگرد قانونی دارد

دوشنبه ۱٦ فروردین ۱۳۸٩

نوروز در موجان

کلمات کلیدی :موجان

یادش بخیر:بُخ بُخ بُخ


 نوروز دارای خاستگاه سرزمینی است. جشن و آیینی است برخاسته از مجموعه شرایط طبیعی و بن مایه های اعتقادی مردمان فلات ایران که در پهنه جغرافیایی فرهنگی ایران، بی وابستگی به هیچ قوم و مذهب و گروه خاص در جان فرهنگ مردم نشسته است. وجه مشترک همه گروه های قومی و اعتقادی است. همه اقوامی که به این سرزمین آمدند و همه جریان های اعتقادی که در اینجا رواج پیدا کردند، آن را پذیرفته اند، از آن مایه گرفته اند و بر آن اثر گذاشته اند.نوروز ایرانی است

نوروز دارای خاستگاه سرزمینی است. جشن و آیینی است برخاسته از مجموعه شرایط طبیعی و بن مایه های اعتقادی مردمان فلات ایران که در پهنه جغرافیایی فرهنگی ایران، بی وابستگی به هیچ قوم و مذهب و گروه خاص در جان فرهنگ مردم نشسته است. وجه مشترک همه گروه های قومی و اعتقادی است. همه اقوامی که به این سرزمین آمدند و همه جریان های اعتقادی که در اینجا رواج پیدا کردند، آن را پذیرفته اند، از آن مایه گرفته اند و بر آن اثر گذاشته اند.
چنان چون جویبارهایی که در مسیر رودخانه به آن وارد می شوند و رود خانه همچنان در هویت خود جاری است. نوروز هم در جریان و استمرار بدون انقطاعش در پیچ و خم ها و فراز و نشیب های تاریخ، و در گستره وسیع آن یک واقعیت و هویت ثابت و مستمر فرهنگی است.    

نوروز این میراث گران نیاکان ما که پس از گذشت هزاران سال ،با کوله باری از رازهای باشکوه وخاطره های دلنشین نسلهای روزگارکهن اینک بر سفره دما نشسته و میهمان ماست .وبرماست که درصیانت آن کوشا باشیم و باراز ورمزهای پرپیچ وتابش به آیندگان تحویل دهیم .درجهان هیچ فرهنگی به اندازه فرهنگ ایرانی پر از جشن و آیین شادمانی نبوده است ولی ازهمه این جشنها و آیین های پرشمار اندکی به جا مانده که یکی از آنها نوروز است .طلوع دوباره بهار از زمهریر زمستان آغاز نوروز است ونوروز درایران با شکوفایی درختان و سرسبزی زمین آغاز میشود .

زمان پیدایی نوروز به درستی روشن نیست ولی آنچه که مسلم است در دوران هخامنشیان بسیار باشکوه برگزار میشده .در سنگ نگاره های تخت جمشید به وضوح مسلم است که نمایندگانی از کشورهای گوناگون در کنار هم ایستاده اند وهرکدام با ارمغان و سوغاتی در کنار داریوش هخامنشی درحال اهدای هدایا به این شاه هخامنشی میباشند .

میگویند کیومرث ،نیای بزرگ مردمان و نخستین پادشاه جهان روز اورمزد از ماه فروردین ویا نخستین روز سال خورشیدی تاج برسر نهاد وبه بزرگداشت برگزاری آیین آن روز را روز نو یا نوروز نامیدند و از آن پس هرسال به یادآوری و بزرگداشتش جشن برپاساختند .

جمشید یکی از پادشاهان پیشدادی در نخستین روز سال تاج برسر نهاد که پس از آن ایرانیان این روز را جشن گرفتند تاسالها پیش ایرانیان از نوروز به عنوان نوروز جمشیدی نیز یاد میکردند

فردوسی در مورد پیدایش نوروز به دست جمشید میگوید :

به جمشید بر گوهر افشاندند

مرآن روز را روز نو خواندند

سرسال نو هرمز فرودین

به آسود از رنج دل تن زکین

بزرگان به شادی بیاراستند

می و جام و رامشگران خواستند

چنین جشن فرخ از آن روزگار

بمانده است از آن خسروان یادگار

در دوره ساسانی نوروز را بین چند روز (شش تا سی روز نوشته اند)جشن میگرفتند وآنرا به نوروز عامه و خاصه تقسیم میکردند نوروز عامه یا نوروز کوچک 5روزبود که از اول فروردین آغاز میشد ونوروز خاصه 6روز بود که از ششم فروردین یا خرداد روز آغاز میشد که به جشن بزرگ معروف بود .ابوریحان بیرونی روز ششم فروردین را نوروز بزرگ و آنرا عیدی بزرگ در بین ایرانیان میداند و مینویسد( خداوند در این روز از آفرینش جهان آسوده شد زیرا این روز آخر روزهای شش گانه است ودراین روز خدا مشتری را بیافرید و فرخنده ترین ساعتهای آن روز ساعت مشتری است )

زرتشتیان میگویند در این روز زرتشت توفیق یافت که با خداوند مناجات کند ،کیخسرو بر هوا دراین روز عروج کرد.دراین روز برای ساکنان زمین سعادت را قسمت میکنند واز اینجاست که ایرانیان این روز را روز امید نام نهادند .

در زمان سلجوقیان به گردش ماهها دردرسال پایان دادند و نوروز را به طور ثابت در روز اول بهار نجومی یعنی نخستین روز از ماه فروردین که در آن خورشید به برج "بره "وارد میشود وروز و شب برابر میگردد قرار دادند .نابسامانی گاه شماری و متغیر بودن ماههای سال در زمان ملکشاه سلجوقی به سامان رسید و او در سال 467قمری به هشت تن از اختر شناسان و ریاضی دانان بزرگ زمان خود از جمله حکیم عمر خیام ماموریت داد تا گاهشمار ایرانی را اصلاح نمایند واین گروه نوروز را در اول بهار قرار دادند و جایگاه آن برای همیشه ثابت ماند و از آن پس تقویمی به نام تقویم جلالی یا ملکی که از نردیکترین گاهشمارهای جهان به سال حقیقی خورشیدی است در ایران رواج یافت و نوروز بر اول بهار و ماه فروردین پایدار شد .

در سرزمینهای دیگر نیز جشنهایی وجود دارند که با نوروز ایرانیان سنخیت دارند .برای نمونه بابلیان کهن جشنی داشته اند که به هنگام بهار برگزار میشد که برخی از رسم و رسومات آن شبیه نوروز ایرانیان است .

نوروز یکی از چندین جشنهای ایرانی است ،ایرانیان در طول سال دهها جشن برگزار میکردند که شامل مجموعه های ذیل بود

1-جشنهایی که از رخداد اسطوره ای برآمده اند و رنگ وبویی از اساطیر ایرانی دارند

2- جشنهایی که خاستگاه کیهانی  وگاهشماری دارند و بر اساس محوریت زمان به وجود آمدند

3- جشنهایی که از باورهای باستانی ایرانیان برخاسته اند

4- جشنهایی که با تغییر در زندگی کشاورزی و دامپروری ایجاد شده اند (که البته این مورد در ردیف دوم نیز قرار میگیرد )

نوروز نیز یکی از این جشنهاست که بسیاری از موارد فوق را در برمیگیرد . نوروز در موقعی آغاز میشود به برج حمل در می اید دراین روز ،مدت روز و شب به برابری میرسد که بنا به گفته استاد جلال الدین کزازی این رخداد بسیار شگون به تراز مندی بهاری و یا اعتدال ربیعی نامیده میشود .نوروز به راستی جشن بازگشت به آغاز است وهمیشه بازگشت به آغاز شگفتی خودرا به همراه دارد چون جهان و آفرینش به هنگام نوروز به آغاز خود برمیگردد .

در اقداماتی که از طرف ایرانیان در آستانه نوروز رخ میدهد این است که ایرانیان پیش از رسیدن نوروز خانه تکانی میکنند و میکوشند که هرچه در خانه هست عاری از هرگونه غبار و ناپاکی باشد ویا اینکه در نوروز لباسهای نو به تن میکنند .

که این برمیگردد به یکی از جشنهای آیینی وباور شناختی ایرانیان که به جشن فروردگان یا بزرگداشت فرورهر .باور ایرانیان براین بود که در روزهای واپسین سال و آغاز سال جدید ،درگذشتگانشان از مینو وجهان پنهان به جهان آشکار ودیدار زندگان میآیند .که این رسم پس از اسلام نیز در نوروز جایگاه خودرا حفظ نمود (رفتن به زیارت اهل قبور در پنجشنبه آخرسال ) که نظافت منازل  با پذیرایی از میهمانان پنهانی (ارواح) همراه است .

ما ایرانیان همواره مردمانی میهمان نواز بوده ایم پس اگر میهمانی به خانه ما می آید باید منزل را نظافت نموده و لباسهای نو به تن کنیم .

نوروز پس از ورود اسلام به ایران  نیز جایگاه خودرا حفظ نمودو پیرامون نوروز احادیثی از معصومین دیده وشنیده شده . روایت است که علی (ع)دراین روز به جانشینی رسول خدا منصوب گردیدند وهمچنین قائم آل محمد (ع)نیز در این روز ظهور خواهند نمود و..

المانها و شخصیتهای اسلامی در کنار سنت نوروز جای خودراباز نمودند .

کتاب خدا در کنار هفت سین قرار گرفت ،هدایایی که ایرانیان به یکدیگر میدهند معمولا اگر پول باشد از درون قرآن بیرون آورده و به یکدیگر تقدیم میکنند .

دعاهای هنگام تحویل سال ،حضور در اماکن متبرکه هنگام تحویل سال نیز میتواند گواه این ادعا باشد .

همچنین شخصیت امیر مومنان علی (ع) نیز در نوروز جایگاهی دارد ،چون ایرانیان شیعه هستند و علی (ع)نقش بسزایی در فرهنگ شیع دارد . دربسیاری از اشعار فارسی حلول بهار را در کنار نام علی قرار میدهند به عنوان مثال :

بهار آمد بهار آمد خوش آمد

علی با ذوالفقار آمد خوش آمد

علی با دلدل و قنبر جلودار

شه دلدل سوار آمد خوش آمد

 

آیین و رسم و رسومات ایرانیان درنوروز

خانه تکانی :

غبار روبی و گردگیری از در و دیوار و وسایل درون خانه وبه دور ریختن اشیاءژنده و فرسوده یکی از رسوم ایرانیان در نوروز است

کاشتن سبزه:

نمادی از برکت وشگون است که در ظروف کوچکی گندم ،جو ،عدس و..را سبز میکنند و درسفره هفت سین قرار میدهند .در ایران کهن بیست و پنج روز پیش از نوروز در میدان شهر دوازده ستون از خشت خام برپا میشد و بر فراز هرستونی دانه هایی از حبوبات میکاشتند ودر ششمین روز فروردین با ترنم و شادی این سبزه ها را میکندند و برای فرخنگی به هرسو میپراکندند

چهارشنبه سوری :

چهارشنبه آخر سال که بر اساس یک سنت کهن ایرانیان اقدام به روشن نمودن آتش مینمایند

ایرانیان کهن براین باور بوده اند که "فرورهای نیاکان"در آغاز این روز به زمین می آیند وبرکت و نیک روزی را برای خاندان خود به ارمغان می آورند .ایرانیان برای راهنمایی این فرورها بر سردر خانه های خود آتش می افروختند وشعله های این آتش را از آتشدان خانه فراهم میساختند تا فرورهابتوانند خاندان خویش را بیابند .

چون در ایران کهن روزهای هفته رایج نبوده است از این رو آتش افروزی پیش از نوروز و در سه شنبه شب آخر سال انجام نمیگرفته است بلکه درست پیش از آغاز جشن "همسپتمدم "یعنی سیصد و شستمین روز سال که آغاز روزهای گاسانیک یا پنجه وه است انجام میگرفته که بعدها این سنت در سه شنبه های آخر سال به عنوان چهارشنبه سوری برجا مانده است .

ایرانیان گاه این آتش را بر روی بام وگاه در کوچه و گاه درخیابان برپا میکردند که تعداد گله های آتش باید به شمار عدد مقدس 3و7میرسید شاید نماینده شعار گفتار نیک ،رفتارنیک و پندار نیک بوده باشد .

در دوران ساسانیان این جشن از ارزش و اعتبار خاصی برخوردار بوده وسعی میشد که بر آتش احترامی خاص بگذارند و3یا7مرتبه از روی آتش میپردند

زردی من از تو سرخی تو از من

پنجشنبه آخرسال :

از آیین های کهن و ماندگار ایرانیان است که برسر مزار اموات در آخرین پنجشنبه سال حاضرشده و برای ایشان خیرات داده و از خداوند طلب مغفرت مینمایند

سفره هفت سین :

از دیگر آیین های نوروزی است که در همه جای ایران رایج است .ورسم است که هنگام تحویل سال همه اعضای خانواده در کنار هفت سین جمع شده و آغاز سال نو را با مبارکی جشن میگیرند سبب گزینش هفت سین مشخص نیست اما عدد هفت که یک عدد سمبلیک و مورد احترام برای ایرانیان بوده و هست جای بحث خود را دارد .احتمال میرود هفت سین را به مناسبت هفت امشاسپند (بزرگترین فرشته مزدیسنا )برگزیده باشند .آنچه که به عنوان هفت سین در سفره قرار میگیرد باید دارای این خصوصیات باشد

الف-پارسی باشد

ب-با واژه سین آغاز شود

ج-ریشه گیاهی داشته باشد

د-خوردنی باشد

ه-اسم مرکب نباشد

و-برای بدن سودمند باشد

که بیشتر شامل موارد ذیل هستند

سبزه (نماد نوزایی و تولد دوباره)

سیب (نماد تندرستی و زیبایی )

سمنو (نماد فراوانی و برکت)

سیر (نماد سلامتی )

سنجد (نماد عشق)

سکه(نماد دارایی )

سرکه (نماد شکیبایی وعمر)

سماق (نماد طلوع خورشید)

دربسیاری از منابع آمده که هفت سین نخست هفت شین بوده وبعدها به این نام تغییر یافته مانند شمع ،شیرینی ،شمشاد ،شاخه نبات و...برخی دیگر به وجود هفت چیندر ایران پیش از اسلام معتقدند که در زمان هخامنشیان به روی هفت ظرف چینی غذا میگذاشتند که به آن هفت چین یا هفت چیدنی میگفتند

مراسم تحویل سال :

دراین هنگام همه اعضای خانواده در کنار یکدیگر نشسته و سفره هفت سین نیز گسترده شده و دست بردعا برداشته اند

رسم دید و بازدید :

یکی از دلایلی که اسلام بر نوروز صحه گذاشته همین رسم دید و بازدید است ،در اسلام به صله رحم توجه بسیاری شده و احادیث بسیاری در این مورد از معصومین وجود دارد میگوند هنگامی که کیفیت نوروز ایرانیان را برای پیامبر اسلام (ص) تشریح نمودند ،پیامبر بسیار از نوروز خوشحال شد وبیشتر از آن از دید و بازدید و صله ارحام ایرانیان خشنود گردید . در حقیقت نوروز بهانه ای است برای آشتی کردن و کنار نهادن کدورتها

رسم نوروزانه :

هدایایی که ایرانیان در هنگام دید و بازدید به یکدیگر عرضه میکنند که بسیار عمل نیکو و خداپسندانه ای ست .

بسیاری مواقع اولین هدیه که در نوروز گرفته میشود را به قصد برکت و تبرک نزد خود نگاه میدارند .زیرا ایرانیان به دست خوب و پربرکت نیز معتقدهستند .(که دست خوب دستی است که اگر هدیه از آن به کسی ارزانی شود آن هدیه موجب برکت در زندگی فردی که هدیه را دریافت میکند خواهد شد .

سیزده به در

روز پایانی جشن نوروز است که ایرانیان به بیرون از خانه میروند و این روز را درکنار طبیعت سپری میکنند

 

آیین های نمایشی در نوروز :

همراه با برگزاری آیینهای مختلف در آغاز سال نو ،هنر و ادبیات نیز از این قضیه مستثنی نماند و بسیاری از آیینهای نمایشی و داستانهای مختلف با موضوع نوروز در ایران خلق شد . شخصیتهایی مثل بابا نوروز و ننه سرما که در ادبیات کودکان جای خودرا باز نموده .همچنین داستانهای متنوعی که با موضوع نوروز خلق شدند و بر ایرانی بودن نوروز صحه گذاشتند .

آیین های نمایشی

 همچون میرنوروزی:

بدین صورت بود که مردی از طبقه پایین اقشار اجتماعی حکومت شهر را برای چند روزی در دست میگرفت وتنی چند از مردم را به عنوان ندیم و خدمه و عمال خود برمیگزید .او دراین مدت کوتاه برای پادشاهی خود اقتدار بسیاری قائل بود و هرگونه حکمی را صادر مینمود و توسط ملازمانش به اجرا در می آمد وپس از پایان حکومتش برای صدور فرمانها بازخواست نمیشد .میگویند مدت فرمانروایی او 13روز بوده

حاجی فیروز :

درایران باستان دو عید بزرگ وجود داشت یکی عید آفرینش در آغاز پاییز و دیگری عید باززایی در آغاز بهار .

عید باززایی در واقع به "دوموزی "خدای شهید شونده سومری مربوط میشود .این ایزد در پایان هرسال کشته ودر سال نو دوباره متولد میشد و زایش دوباره اورا جشن میگرفتند چون با زایش او گیاهان و دانه ها میروییدند .حاجی فیروز بازمانده آیین بازگشت ایزد شهید شونده یا سیاوش است که چهره سیاه او نماد بازگشت از جهان مردگان و لباس سرخ او نماد خون سرخ سیاوش و حیات مجدد ایزد شهید شونده وشادی او زایش دوباره ای است که رویش و برکت با خود می آورد .حاجی فیروز در خیابانها میجرخد و میخواند و میرقصد و یک دایره زنگی در دست میگیرد و شادی میکند و رسیدن بهار را نوید میدهد .او اینچنین میخواند :

حاجی فیروزه

سالی یه روزه

همه میدونن

منم میدونم

عید نوروزه

ارباب خودم سامالا علیکم

ارباب خودم سرتو بالاکن

ارباب خودم بزبزقندی

ارباب خودم چرا نمیخندی 

 شب عیداز ساعتهای 7به بعد بچه هاآماده می شوند برای رفتن همراه خود کیسه هایی که مادربزرگها یا مادر ها دوخته اند را در دست گرفته ومردم نیز منتظر این بچه ها هستند

ادامه دارد